<bgsound src="bret4.mid" loop="0">
Gwen ha du

GGA war soc.culture.breton

(FAQ = GGA = goulennoù graet alies)

Da heul e vo kavet ar goulennoù graet alies diwar sevenadur Breizh, gant o respontoù.  Ar GGA-mañ (= FAQ)  a vez postet bep miz war ar c'helc'h-keloù (newsgroup) soc.culture.breton war an Internet ( abeg ha teul ar newsgroup-mañ).  Degemeret mat a vefe forzh peseurt tra ouzhpenn pe addispleg.

Troidigezh vrezhoneg gand Corinne ar Mero (eMail: Reinhard Vollmannshauser).

Galleg ha soazneg pajennoù gant Alain Cédelle ha Philippe Louarn.

29.11.1997

Da ziwall: n'hellor ket dalc'hout an Inria (pe forzh peseurt framm-gward Irisa all) kirieg pe atebeg e-keñver ar c'homzoù pe an titouroù skignet amañ da heul.

Taolenn
= memes + cheñchamant Nevez! nevez
Douaroniezh hag istor
= 1- Petra eo Breizh ?
= 2- Petra eo banniel Breizh ?
= 3- Daoust hag emañ Naoned e Breizh ?
= 4- Breizh-Uhel pe Breizh-Izel ?
Nevez! 5- Que signifie BZH ? (galleg memetken)
= 6- E pelec'h 'vez kavet titouroù diwar-benn Breizh war ar wiadenn ?
Sevenadur
= 7- E pelec'h kavout levrioù ha pladennoù ?
= 8- Un dibab kanerien ha sonerien eus Breizh
= 9- Eus pelec'h e teu an destenn " La découverte ou l'ignorance" ? (galleg memetken)
Evañ ha debriñ
= 10- Ostalerioù / tavarnioù breton / keltiek
= 11- Tiez-krampouezh
Brezhoneg
= 12- Penaos e vez lâret... e brezhoneg ?
= 13- E pelec'h deskiñ brezhoneg ?
= 14- Penaos e skriver brezhoneg ?
= 15- Perak meur a zoare-skrivañ ? (galleg memetken)
A sep seurt
= 16- E pelec'h kavout ur roll raganvioù breton ?

1- Petra eo Breizh?

Europa

Ur vro eo hag a zo e kornog Europa ha Bro-C'hall. Ul ledenez bevennet gant ar mor war ar bras eus he harzoù.
34 000 Km² eo gorread Breizh (un tammig brasoc'h eget Bro-Velgia), 3 932 000 annez enni e 1995 (tamm pe damm ar memes niver eget e Bro-Iwerzhon).
Setu ur gartenn eus ar vro o lec'hiañ ar c'hêrioù brasañ :

Breizh - Bretagne


Brasañ kerioù Annezidi
(1990)		 Tolpad
(1990)
Naoned 244 995 496 078
Roazhon 197 536 245 065
Brest 147 956 201 480
Sant-Nazer 64 812
Kemper 59 437
An Oriant 59 271 110 823
Sant-Maloù 48 057
Gwened 45 644
Sant-Brieg 44 752
Sant-Ervlan 42 774 s.o. Naoned
Reudied 33 262 s.o. Naoned
Orvez 23 115 s.o. Naoned
Felger 22 239
Sant-Sebastian-an-Enk 22 202 s.o. Naoned
Lannarstêr 22 102 s.o. An Oriant

En-dro d'an daolenn

2- Petra eo banniel Breizh?

Nav bandenn gwenn ha du hag un hadeg erminiged a weler war ar banniel. Gant Morvan Marchal e oa bet krouet e 1925, diwar patrom ardremmoù Roazhon ha bannieloù evel re ar Stadoù-Unanet ha Bro-C'hres.
Ar peder bandenn wenn a dalvez evit ar peder bro (pe eskopti) e-lec'h ma komzer brezhoneg: Bro-Leon (Kastell-Paol), Bro-Gerne (Kemper), Bro-Wened (Gwened), Bro-Dreger (Landreger). Ar pemp bandenn zu a dalvez evit ar pemp bro e-lec'h ma komzer gallaoueg: Sant-Brieg, Dol, Sant-Maloù, Roazhon, Naoned.  ( kartenn-dafariad "Quimper").
An hadeg erminiged a ra dave da skoed erminiged Duked Breizh.  An niver a erminigoù n'en deus talvoudegezh ebet.Ar "Gwenn-ha-Du" eo anv ar banniel.

Gwen ha du

En-dro d'an daolenn

3- Daoust hag emañ Naoned e Breizh?

A-viskoazh eo bet Naoned un tamm eus Breizh. Kastell Duked Breizh eo savadur istorel pennañ ar gêr: eno eo o doa bevet mistri ar vro a-hed ar c'hantvedoù. Gouarnamant Vichy, Petain e en benn , e 1941, en doa divizet distagañ Naoned eus Breizh. Abaoe eo chomet Naoned er-maez eus tachenn velestradurel ar vro. Peurvuiañ e ra an aozadurioù sevenadurel gant Breizh istorel. Kemer perzh a ra Naoned hag he c'horn-bro a-bezh e armerzh Breizh. Dleout a rafe an holl levrig-heñchañ evit an douristed menegiñ ez eo Naoned hag al Liger-Atlantel ul lodenn eus Breizh.

En-dro d'an daolenn

4- Breizh-Uhel pe Breizh-Izel?
E Breizh-Uhel emañ Naoned ha Roazhon, da lâret eo reter ar vro, e-lec'h ma ne ra ket an dud gant ar brezhoneg met gant ar gallaoueg, ur yezh romanek.
Breizh-Izel, eo lodenn gornog ar vro. Adalek ur vevenn a ya eus Sant-Brieg da Wened e ra an dud gant ar brezhoneg.

En-dro d'an daolenn

5- Que signifie BZH ?
BZH est l'abréviation de Breizh, Bretagne selon l'orthographe peurunvan. Le Z vient de "Breiz" (cornouaillais, trégorois et léonard) et le H de "Breih" (vannetais)
(cf. section orthographe).

En-dro d'an daolenn

6- E pelec'h 'vez kavet titouroù diwar-benn Breizh war ar wiadenn ?

Kazetennoù

Skinwel

E-zine

Liamm

En-dro d'an daolenn

7- E pelec'h kavout levrioù ha pladennoù ?
Meur a stal ispisializet war danvez Breizh a c'hell degemer urzhioù dre belleiler:

O werzhañ nemet al levrioù bet embannet gante:

TES - Ti-Embann ar Skolioù brezhonek
30, straed Brizeug
22015 SANT-BRIEG
tel: (+33) 02 96 68 14 50 - fax: (+33) 02 96 68 14 52

Dalc'homp soñj
5, straed Pasteur
56100 AN ORIANT
tel: (+33) 02 97 64 13 90 - fax: (+33) 02 97 64 20 45

Skol Vreizh / Ar Falz
20, straed Kerscoff
29600 MONTROULEZ
tel: (+33) 02 98 62 17 20 - fax: (+33) 02 98 62 02 38

O werzhañ levrioù bet embannet gante pe gant re all:

Stal-levrioù BREIZH
17, straed Penhoet, BP 2542
35036 ROAZHON cedex
tel: (+33) 02 99 79 01 87 - fax: (+33) 02 99 79 43 52

AR BED KELTIEK
4, bali Clemenceau
29200 BREST
tel: (+33) 02.98.44.05.38 

BREIZH
10, rue du Maine
75014 PARIZ
tel: (+33) 01 43 20 84 60 - fax: (+33) 01 43 21 99 22

KELTIA Musique 
1, Plasenn 'n Amann
29000 KEMPER
tel: (+33) 02 98 95 45 82 - fax: (+33) 02 98 95 73 19

Stalioù all a ra war-dro sevenadur ar broioù keltiek:

Ti-levrioù PRESSENSE
56200 GAZILIEG

Sonerezh ha binvioù LE CHANT DE L'ALOUETTE
35600 REDON

En-dro d'an daolenn

8- Un dibab kanerien ha sonerien eus Breizh

 

Ar sonnerien

 

Setu un dibab eus ar strolladoù hag ar ganerion vreton brudetañ:
 
Ar re voaz
 
Kanerien
Alan Stivell, Gilles Servat, Glenmor, Youen Gwernig, Patrick Ewen, Melaine Favennec
Strolladoù
Tri Yann, Sonerien Du, Bleizi Ruz, Diaouled ar Menez, Gwendal
 
Ar re "giz-nevez"
 
Kanerien
Denez Prigent, Yann-Fañch Kemener, Éric Marchand, Frères Morvan, Annie Ebrel , Louise Ebrel, Manu Lann Huel.
Strolladoù
Carré Manchot, Strobinell, Hunvalerien, Strakal, Lapoused Noz, Hastan, Ar Re Yaouank, Tan Ban Ty, Skolvan, Storvan, Quintet Clarinettes
 
Kanaouennoù martoloded
 
Djiboujep, Long John Silver, La Cambuse, Michel Tonnerre
 
Kanaouennoù da bugale
 
Les Ours du Scorff, Jean-Luc Roudaut, Alain Le Goff
 
Reoù all
 
Miossec, Red Cardell, Soldat Louis, Yann Tiersen

Evit kaout muioc'h a ditouroù, pajennoù Ceolas, ur levrig d.-b. sonerezh Breizh, ha pajennoù Ray Price d.-b. dañsoù Breizh.

En-dro d'an daolenn

9- Eus pelec'h e teu an destenn " La découverte ou l'ignorance" ?
La célèbre chanson des Tri Yann, "La découverte ou l'ignorance" provient d'un texte écrit par le journaliste Morvan Lebesque dans son livre "Comment peut-on être breton / essai sur la démocratie française"

Voici le détail des paroles:

  • Le breton est-il ma langue maternelle ?
    Non : je suis né à Nantes où on ne le parle pas. (...)
    Suis-je même breton ?
    Vraiment, je le crois et m'en expliquerai.
    Mais de "pure race", qu'en sais-je et qu'importe ?
    - Vous n'êtes donc pas raciste ?
    - Ne m'insultez pas.
    - Séparatiste ? Autonomiste ? Régionaliste ?
    - Tout celà, rien de celà. Au-delà.
    - Mais alors, nous ne nous comprenons plus.
    Qu'appelez-vous breton ? Et d'abord, pourquoi l'être ?
    Question nullement absurde. Français d'état-civil, je suis nommé français,
    j'assume à chaque instant ma situation de Français ;
    mon appartenance à la Bretagne n'est en revanche qu'une qualité facultative
    que je puis parfaitement renié ou méconnaître.
    Je l'ai d'ailleurs fait. j'ai longtemps ignoré que j'étais breton.
    Je l'ai par moment oublié ?
    Français sans problème, il me faut donc vivre la Bretagne en surplus
    ou, pour mieux dire, en conscience :
    si je perd cette conscience, la Bretagne cesse d'être en moi ;
    si tous les Bretons la perdent, elle cesse absolument d'être.
    La Bretagne n'a pas de papiers.
    Elle n'existe que dans la mesure où, à chaque génération,
    des hommes se reconnaissent bretons.
    À cette heure, des enfants naissent en Bretagne.
    Seront-ils bretons ? Nul ne le sait.
    À chacun, l'âge venu, la découverte ou l'ignorance.

En-dro d'an daolenn

10- Ostalerioù ha tavarnioù brezhon / keltiek
Setu chomlec'hioù da zerc'hel soñj dioute, a-drugarez da implijourien soc.culture.breton:
Kêr Anv Chomlec'h
Brest Tara Inn porzh-mor
Dubliners S.-Varzhin
Café de la plage Plasenn Guerin - S.-Varzhin
Le Triskell Plasenn Guerin - S.-Varzhin
Les Mouettes porzh-mor
Caurel le Pichet bar
Ar C'hroesti Tavarn ar Roue Morvan plasenn an Iliz
Douarnenez Marv eo Leo er goañv-mañ. Serret eo e davarn
Ar Gerveur Bach Evan's Ar Palez
Glenan Ti Castric Enez S.-Nicolaz
Groe Ty Beudeff Port Tudy
Taverne Irlandaise Keranpoulo
Gwaien La belle Époque
Gwened Glasgow
Gwern Korn er Pont
Kemper Ceili Straed Aristide Briand
le Connemara Straed Pont-'n-Abad
l'Eden Straed J. Jaures
Konkerne la Taverne des Korrigans
Le pub St Louis Sables-Blancs
Lesneven Chez Tom Straed Notre-Dame
Logunec'h Ty ar vro goh
Montroulez Brasserie des 2 Rivières
Naoned Kastellin Straed Kastellin
Graslin Plasenn Graslin
Boest an Diaoul Enez beaulieu
An Oriant Galway Inn Hent Kemperle
Saint Patrick
Plabenneg L'Écume des Jours
Plouie Ty Elise
Roazhon Cité d'Ys 31, straed Vasselot
Claddagh Inn Straed Dinan
Grenoble (!) le Cellier Plasenn Notre-Dame

En-dro d'an daolenn

11- Tiez-krampouezh
Setu un nebeud tiez a dalv ar boan, a-drugarez da sikour implijourien soc.culture.breton:
Kêr Anv Chomlec'h Notennoù
Dinan Crêperie des Artisans
Ar Groazig Le Bot
Kemper La passerelle Straed Libération bihan-bihan, marc'had-mat ha mat-tre
Konkerne Ti-Pélagie Straed Courbet An ti gwellañ hervez PhL
Crêperie de la Ferme Kerviniou
Kore L'Épi Breton Hent Leuhan
Landreger Crêperie du Cloître
Plogoneg Ty Coz Tañvait fourmaj-kavr Menez-Hom
Ploudiern Crêperie de Pors-Morvan
Ploneour Tachen ar Groas Route de Penmarc'h
Plouarzhel Ti Forn
Plouezoc'h e traoñ Karn Barnenez
Plougastell-Daoulaz An Ty Coz Penn an Arvorig, Ty Floch
Roazhon An Herminig Straed Fougères
Le Boulingrain 25, Straed S.-Melaine
La crêperie dinannaise Straed Dinan Unan eus ar re marc'hadmatañ e Roazhon
S.-Maloù Ti Gaby intra muros An ti gwellañ hervez AC
S.-Nicolaz-an-Dour Ti Nanane
Sez-Maria-ar-Menez-Hom Skeud an Amzer
New York Crêperie de Bretagne 56th Street
San Francisco Ti Couz 3108 16th Street, SF
CA 94103
Tel: 415-25-CREPE		 Blaz gwir ar vro!

En-dro d'an daolenn

12- Penaos e vez lâret... e brezhoneg ?
english deutsch français brezhoneg Noteroù
wolf Wolf loup bleiz
dream Traum rêve hunvre
city Stadt ville ker (implijet alies e anvioù-lec'hioù)
wood Holz bois koat
river Fluß rivière ster
mountain Berg montagne menez
sea Meer mer mor
church Kirche église iliz
way Weg chemin hent
pancake Crêpe crêpe krampouez
cider Apfelmost cidre chistr
small klein petit bihan
good gut bon mat
welcome Willkommen bienvenue degemer-mat
goodmorning Guten Tag bonjour demat
goodbye Auf Wiedersehen au revoir kenavo

 

Geriadur Brezhoneg-Alamaneg hag Alamaneg-Brezhoneg.

En-dro d'an daolenn

13- E pelec'h deskiñ brezhoneg?

  • Kentelioù dre lizher a vez kinniget gant kevredigezh Skol-Ober: 
 SKOL OBER
 Gwaremm Leurven
 22310 PLUFUR BREIZH
 tel: (+33) 02 96 35 10 22
  • Teir reizhiad skol a zo e Breizh evit skoliata ar vurgale e brezhoneg.

    • Unan dioute a ya en-dro hervez hentenn ar "soubidigezh", a grog er skol-vamm: 
 DIWAN
 Z.A. Sant Ermel
 BP 156
 29411 LANDERNE
  • Divyezhegezh a vez kinniget gant ar re all: implijet e vez ar brezhoneg koulz hag ar galleg e buhez bemdez ar skolidi:
  • Kevredigezh tud ar vugale, skolioù publik: 
DIV YEZH APEEB
2 ter, straed Rosa an Henaff
22110 ROSTREN
  • Kevredigezh tud ar vugale, skolioù katolik: 
DIHUN - Penn-ar-Bed
1, bali Waldkappel
29270 KARAEZ
DIHUN - Mor Bihan
72, straed Texier-la-Houlle
56000 GWENED
  • Kevredigezh ar gelennerien (holl skolioù): 
UGB (Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg)
An Douarenn
21, straed an Tier-Barn
56000 GWENED

En-dro d'an daolenn

14- Penaos e skriver brezhoneg ?
Setu da heul al lizherenneg vreizhat :

A B CH C'H D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Y Z

En doare-skrivañ muiañ implijet e gaver an dildenn hag an tiredoù a heul :

Ñ Ù Ê Ü

 

En-dro d'an daolenn

15- Perak meur a zoare-skrivañ ?
Depuis longtemps, la langue bretonne existe sous une forme écrite. Les premiers écrits bretons, contenus dans le manuscrit de Leyde, remontent à la fin du 8e siècle, soit un demi-siècle avant le serment de Strasbourg (842), considéré comme le plus ancien texte français. Après des siècles d'une graphie calquée sur l'orthographe du français, Le Gonidec élabore un système phonétique moderne, dans les années 1830.
Au tournant du siècle, des écrivains bretons représentant les dialectes cornouaillais (K) et léonard (L), puis trégorois (T), ont poursuivi l'évolution du système Le Gonidec, afin de permettre l'intercompréhension entre ces dialectes. C'est la naissance, en 1908, de l'orthographe KLT. Dans le même temps, les lettrés vannetais mettaient au point, toujours sur les bases du système Le Gonidec, une othographe dialectale spécifique, illustrée par la revue "Dihunamb".
Dans les annés 1920-1930, des propositions sont faites pour inclure dans le KLT les spécificités dialectales du vannetais. Ce fut en particulier la création du groupe "zh", syntèse entre le z du brezoneg KLT et le h du brehoneg vannetais. Ces efforts d'unification aboutissent en 1941 à l'othographe KLTG baptisé peurunvan (littéralement tout-à-fait unifiée).
En 1955, sur la demande du groupe Emgleo Breiz, le chanoine Falc'hun, élabore un système plus proche des conventions du français (censé faciliter la prononciation des néo-bretonnants) et qui ne rend compte que du dialecte léonard. Une circulaire ministérielle l'institue l'orthographe "officielle" du breton dans l'enseignement français (!), d'où l'appellation Skolveurieg (universitaire). Il est illustré de nos jours par la revue (et maison d'édition) Brud Nevez/Emgléo Breiz.
Dans les années 1970, une tentative fut faite, de réduire le fossé qui séparait les tenants des deux systèmes orthographiques. Il en est sorti, en 1975, un système supplémentaire, l'etrerannyezhel (interdialectal) qui sur les mêmes postulats que le peurunvan, prétend améliorer les défauts de celui-ci par un certain nombre de nouvelles conventions. Illustré par la méthode Assimil sortie à cette époque, une seule maison d'éditions, Skol Vreizh, l'utilise systématiquement.
De nos jours, le peurunvan (superunifié), choix des écoles en breton, est de très loin l'orthographe dominante. Il est utilisé par les methodes "Per Denez", "Herve ha Nora", "Roparz Hemon", et les maisons d'éditions ou revues An Here, Hor Yezh, "Al Liamm", "Al Lanv", "Bremañ", "Preder", "Evit ar Brezhoneg"...
Quelques exemples pour illustrer les trois systèmes orthographiques :

 

Peurunvan Skolveurieg Etrerannyezhel
GLAV GLAO GLAW
PIV PIOU PIW
LEVR LEOR LEVR
UR EUR UR
EVIT EVID EWID
GANT GAND GAND
ANEZHI ANEZI ANEZHI
OUZHPENN OUSPENN OUZHPENN
BRAVAÑ BRAVA BRAVAÑ
ASANTIÑ ASANTI ASANTIÑ
PELEC'H PELEH PELEC'H
AR C'HI AR HI AR C'HI
BLOAVEZH BLOAVEZ BLOAWEZH

En-dro d'an daolenn

16- E pelec'h kavout ur roll raganvioù brezhon ?
War ar wiadenn, sellet ouzh an URL:
http://www.cybercom.fr/~heme/prenoms.html

Pe c'hoazh:
http://www.utbm.fr/les.personnes/thierry.vignaud/galleg/nms-prns/nms-prns.htm

En-dro d'an daolenn

Zuletzt bearbeitet: 29.11.1997

© Corinne ar Mero; Reinhard Vollmannshauser

 SBN